تومور های سیستم اعصاب مرکزی و محیطی سبب معافیت مشمولان از سربازی می شود

تومورهای سیستم عصبی به دو دسته کلی تومورهای سیستم عصبی مرکزی (CNS) که مغز و نخاع را درگیر می‌کنند و تومورهای سیستم عصبی محیطی (PNS) که به اعصاب خارج از این محدوده حمله می‌کنند، تقسیم می‌شوند. این تومورها می‌توانند از خود بافت عصبی منشأ بگیرند (اولیه) یا از جای دیگری از بدن به سیستم عصبی گسترش یابند (متاستاتیک یا ثانویه) .

در ادامه، به بررسی دقیق‌تر این تومورها می‌پردازیم.

تومورهای سیستم عصبی مرکزی (CNS)

تومورهای CNS در بافت مغز یا نخاع ایجاد می‌شوند . رویکرد کنونی برای تشخیص و طبقه‌بندی این تومورها بر اساس آخرین نسخه طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۲۰۲۱ است که در آن، علاوه بر ظاهر سلول‌ها (هیستولوژی)، ویژگی‌های مولکولی و ژنتیکی تومور نیز نقش کلیدی در تشخیص و تعیین درجه بدخیمی دارد .

#### طبقه‌بندی بر اساس درجه (Grade) تومور (سیستم WHO)

سیستم درجه‌بندی WHO، پیش‌آگهی و رفتار تومور را پیش‌بینی می‌کند:

* **درجه I (کم‌درجه):** تومورها کندرشد هستند، سلول‌ها شبیه سلول‌های طبیعی به نظر می‌رسند و معمولاً با جراحی قابل برداشت کامل هستند.
* **درجه II:** تومورها کندرشد هستند اما ممکن است به بافت‌های مجاور نفوذ کنند و احتمال عود دارند. برخی از آن‌ها می‌توانند به مرور زمان به درجات بالاتر تبدیل شوند.
* **درجه III:** تومورها سریع‌رشد هستند و سلول‌ها ظاهری غیرطبیعی دارند. آن‌ها به بافت‌های اطراف نفوذ می‌کنند.
* **درجه IV (پرخطر):** تومورها بسیار سریع‌رشد و تهاجمی هستند. سلول‌ها کاملاً غیرطبیعی به نظر می‌رسند و اغلب نواحی مرده سلولی در آن‌ها دیده می‌شود. برداشت کامل آن‌ها با جراحی معمولاً ممکن نیست.

#### انواع تومورهای اولیه CNS بر اساس سلول منشأ

| نوع تومور | منشأ | نمونه‌های شایع و توضیحات |
| :--- | :--- | :--- |
| **تومورهای گلیال (گلیوم‌ها)** | سلول‌های حمایت‌کننده عصبی (گلیال) | **آستروسیتوما:** منشأ از سلول‌های ستاره‌شکل (آستروسیت). شامل انواع درجه I (پیلوسیتیک) تا درجه IV (گلیوبلاستوم مولتی فرم - کشنده‌ترین نوع) . <br> **الیگودندروگلیوما:** منشأ از الیگودندروسیت‌ها (درجه II و III). <br> **اپاندیموما:** منشأ از سلول‌های پوشاننده حفره‌های مغزی و کانال مرکزی نخاع (درجه I و II و III). |
| **تومورهای مننژ (مننژیوم)** | لایه‌های محافظ مغز و نخاع (مننژ) | شایع‌ترین تومور اولیه مغز در بزرگسالان. بیشتر آن‌ها خوش‌خیم و درجه I هستند . انواع درجه II و III نادر و سریع‌رشدترند. |
| **تومورهای جنینی (امبریونال)** | سلول‌های جنینی باقی‌مانده | **مدولوبلاستوما:** شایع‌ترین نوع، که بیشتر در کودکان و جوانان دیده می‌شود و درجه IV است. |
| **تومورهای غده صنوبری (پینه‌آل)** | سلول‌های غده پینه‌آل | شامل **پینه‌وسیتوما** (کندرشد، درجه II) و **پینه‌وبلاستوما** (بسیار تهاجمی، درجه IV). |
| **تومورهای ناحیه سلار** | ناحیه هیپوفیز | **کرانیوفارنژیوم:** تومور خوش‌خیم (درجه I) که در نزدیکی غده هیپوفیز ایجاد می‌شود. |

#### نکته مهم: تومورهای متاستاتیک CNS

تومورهایی که از جای دیگری از بدن (مانند ریه، پستان، پوست (ملانوم)) به مغز یا نخاع گسترش می‌یابند، **متاستاتیک** نامیده می‌شوند. جالب است بدانید که این نوع تومورها در عمل، **بسیار شایع‌تر از تومورهای اولیه CNS هستند**.

### تومورهای سیستم عصبی محیطی (PNS)

این تومورها از سلول‌های تشکیل‌دهنده اعصاب محیطی (خارج از مغز و نخاع) منشأ می‌گیرند. بسیاری از آن‌ها با سندرم‌های ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز (NF1 و NF2) مرتبط هستند .

#### انواع شایع تومورهای غلاف عصب محیطی

| نوع تومور | منشأ و ویژگی‌ها |
| :--- | :--- |
| **شوانوما (Schwannoma)** | از سلول‌های شوان (عایق‌کننده اعصاب) منشأ می‌گیرد. معمولاً خوش‌خیم، کندرشد و اغلب به صورت توده‌ای منفرد و بدون درد ظاهر می‌شود. |
| **نوروفیبروم (Neurofibroma)** | از سلول‌های مختلف غلاف عصب منشأ می‌گیرد. می‌تواند به صورت منفرد (سولو) یا در بستر نوروفیبروماتوز نوع ۱ (NF1) به صورت متعدد یا شبکه‌ای (پلکسی‌فورم) دیده شود. |
| **تومور بدخیم غلاف عصب محیطی (MPNST)** | نوع نادر اما تهاجمی و بدخیم این تومورهاست. سارکوم عصبی نیز نامیده می‌شود و خطر بدخیمی در بیماران مبتلا به NF1 افزایش می‌یابد . |

#### سایر تومورهای عصبی

* **تومورهای مشتق از سلول‌های تاج عصبی:** مانند **نوروبلاستوما** (بدخیم و شایع در کودکان) و **گانگلیونوروما** (خوش‌خیم).
* **تومورهای نورواکتودرمی اولیه (PNET):** گروهی از تومورهای بدخیم و تمایزنیافته که هم در CNS و هم در PNS دیده می‌شوند .

### تشخیص و درمان

* **تشخیص:** ابزار اصلی تصویربرداری برای تشخیص این تومورها، **ام‌آرآی (MRI)** است که می‌تواند محل، اندازه و جزئیات دقیق تومور را نشان دهد . تشخیص قطعی معمولاً نیازمند **بیوپسی** (نمونه‌برداری) و بررسی میکروسکوپی بافت تومور است .
* **درمان:** برنامه درمانی به نوع، درجه، محل تومور و شرایط بیمار بستگی دارد و معمولاً شامل یک یا ترکیبی از روش‌های زیر است :
* **جراحی:** برای برداشت کامل یا کاهش حجم تومور.
* **پرتو درمانی (رادیوتراپی):** برای از بین بردن سلول‌های توموری باقی‌مانده.
* **شیمی‌درمانی:** به ویژه در تومورهای بدخیم.
* **درمان‌های هدفمند:** بر اساس ویژگی‌های مولکولی خاص تومور.

### خلاصه و جمع‌بندی

| ویژگی | تومورهای سیستم عصبی مرکزی (CNS) | تومورهای سیستم عصبی محیطی (PNS) |
| :--- | :--- | :--- |
| **محل** | مغز و نخاع | اعصاب خارج از مغز و نخاع |
| **منشأ** | سلول‌های گلیال، نورون‌ها، مننژ و ... | سلول‌های شوان، فیبروبلاست‌ها و ... |
| **انواع شایع** | گلیوبلاستوم، آستروسیتوما، مننژیوم | شوانوما، نوروفیبروم |
| **نکته مهم** | متاستازها (منشأ از خارج) شایع‌تر از تومورهای اولیه هستند. | بسیاری با سندرم‌های ژنتیکی (مثل NF) مرتبط هستند. |
| **تشخیص** | ام‌آرآی و بیوپسی با تأکید بر بررسی‌های مولکولی | ام‌آرآی و بیوپسی |
| **درمان** | جراحی، رادیوتراپی، شیمی‌درمانی | جراحی (روش اصلی) |

اگر به اطلاعات بیشتری در مورد نوع خاصی از این تومورها یا روش درمانی مشخصی نیاز دارید، خوشحال می‌شوم بیشتر جستجو کنم.

مشمولان و سربازانی که مبتلا به تومور بدخیم سیستم اعصلب مرکزی و محیطی باشند و همچنین مشمولان و سربازانی که دارای تومور سیستم اعصاب مرکزی خوش خیم ولی با عارضه عصبی و اختلال عملی باشند از خدمت سربازی معاف می شوند و چنانچه تومورر مذکور خوش خیم و بدون عارضه عصبی و اختلال عملی باشد صرفا از خدمات رزمی معاف می شوند