مشمولان مبتلا به ناهنجاری های اسکلتی ، استخوانی و عضلانی فک و صورت

     ناهنجاری‌های اسکلتی و استخوانی

این گروه شامل اختلالات مربوط به رشد و شکل استخوان‌های صورت است.

• میکروگناتی : کوچک بودن غیرطبیعی فک بالا یا پایین، به‌ویژه فک پایین.

• ماکروگناتی : بزرگ بودن غیرطبیعی یکی از فک‌ها.

• پروگناتیسم : جلوآمدگی فک، به‌خصوص فک پایین، نسبت به موقعیت طبیعی.

• رتروگناتیسم : عقب‌بودن فک نسبت به موقعیت طبیعی.

• شکاف لب و کام: نقص مادرزادی در تشکیل لب بالا یا سقف دهان که ممکن است با اختلالات رشد فک همراه باشد.

• عدم تقارن صورت: رشد نامساوی دو طرف صورت که می‌تواند منشأ استخوانی یا عضلانی داشته باشد.

• کرانیوسینوستوز : بسته‌شدن زودرس یک یا چند درز جمجمه که می‌تواند شکل جمجمه و رشد صورت را تغییر دهد.

     ناهنجاری‌های فک و رابطه دندان‌ها 

این اختلالات بر نحوه قرارگیری فک‌ها نسبت به یکدیگر و روی‌هم‌آمدن دندان‌ها اثر می‌گذارند.

• مال‌اکلوژن : قرارگیری نامناسب دندان‌های فک بالا و پایین هنگام بسته‌شدن دهان.

• کراس‌بایت : قرارگیری بعضی دندان‌های بالا در داخل دندان‌های پایین.

• اپن‌بایت : هنگام بستن دهان، برخی دندان‌های بالا و پایین به هم نمی‌رسند.

• اوربایت : پوشاندن عمودی بیش از حد دندان‌های پایین توسط دندان‌های بالا.

• شکاف کام و ناهنجاری‌های رشد فک: ممکن است موجب اختلال در تکلم، جویدن و نظم دندان‌ها شوند.

     ناهنجاری‌های عضلانی صورت

این ناهنجاری‌ها به اختلال در رشد، قدرت، توان یا عملکرد عضلات صورت مربوط می‌شوند.

• فلج عصب صورت: ضعف یا فلج عضلات یک طرف یا هر دو طرف صورت که ممکن است باعث افتادگی گوشه دهان و اختلال در بستن چشم شود.

• هیپوتونی عضلانی: کاهش تون عضلات که می‌تواند بر حالت صورت، جویدن و بلع اثر بگذارد.

• هیپرتروفی عضله ماستر: بزرگ‌شدن عضله اصلی جویدن که ممکن است باعث پهن‌شدن زاویه فک شود.

• اسپاسم عضلات صورت: انقباض‌های غیرارادی عضلات که می‌توانند موجب حرکات ناخواسته صورت شوند.

• تورتیکولی عضلانی مادرزادی: کوتاهی عضله جناغی‌ـ‌ترقوه‌ای‌ـ‌پستانی گردن که در موارد طولانی‌مدت می‌تواند به عدم تقارن رشد صورت و جمجمه منجر شود.

    ناهنجاری‌های مفصل فک

مفصل گیجگاهی‌ـ‌فکی، فک پایین را به جمجمه متصل می‌کند. اختلالات این مفصل ممکن است باعث موارد زیر شوند:

• درد فک و ناحیه اطراف گوش

• صدا دادن مفصل هنگام باز و بسته کردن دهان

• محدودیت باز شدن دهان

• انحراف فک هنگام باز کردن دهان

• در مواردی اختلال در رشد فک و ایجاد عدم تقارن صورت

      علل ایجاد ناهنجاری‌ها 

مهم‌ترین علل عبارت‌اند از:

• عوامل ژنتیکی و ارثی

• اختلالات رشد در دوران جنینی

• برخی سندرم‌های مادرزادی

• ضربه یا شکستگی استخوان‌های صورت

• عفونت‌ها یا بیماری‌های مؤثر بر رشد استخوان

• اختلالات عضلانی و عصبی

• عادت‌های طولانی‌مدت دوران کودکی، مانند مکیدن انگشت، که ممکن است در بعضی افراد بر رشد فک و نظم دندان‌ها اثر بگذارند.

     روش تشخیص

تشخیص بر اساس معاینه و بررسی سابقه بیمار انجام می‌شود. روش‌های کمکی شامل موارد زیر هستند:

• معاینه صورت، فک، عضلات و دندان‌ها

• رادیوگرافی دندان و فک

• سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی در موارد ضروری

• ارزیابی گفتار، جویدن و بلع

• بررسی ژنتیکی در صورت شک به سندرم مادرزادی

     درمان

درمان به نوع ناهنجاری، سن بیمار و شدت اختلال بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ارتودنسی: اصلاح موقعیت دندان‌ها و برخی مشکلات رابطه فک‌ها

• جراحی فک و صورت: اصلاح ناهنجاری‌های شدید استخوانی

• فیزیوتراپی: بهبود عملکرد عضلات و حرکت فک در موارد مناسب

• گفتاردرمانی: کمک به اصلاح مشکلات گفتار و برخی اختلالات عملکردی

• جراحی ترمیمی: برای اصلاح بعضی ناهنجاری‌های مادرزادی، از جمله شکاف لب و کام

• درمان دارویی یا تخصصی علت زمینه‌ای، در صورت وجود بیماری عصبی یا عضلانی

جمع‌بندی: ناهنجاری‌های فک و صورت می‌توانند منشأ استخوانی، عضلانی، مفصلی یا ترکیبی داشته باشند. تشخیص دقیق منشأ اختلال اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان ارتودنسی، فیزیوتراپی و جراحی هرکدام کاربرد متفاوتی دارند. در کودکان، ارزیابی زودهنگام می‌تواند به شناسایی مشکلات رشد و انتخاب زمان مناسب درمان کمک کند.