مشمولانی که سابقه عمل جراحی روی مغز و جمجمه داشته باشند از سربازی معاف می شوند.

جراحی روی مغز و جمجمه که به‌طور کلی «جراحی مغز و اعصاب (نوروسرجری)» نامیده می‌شود، برای درمان بیماری‌ها و آسیب‌های مختلف انجام می‌گیرد. این جراحی‌ها می‌توانند نجات‌بخش باشند، اما مثل هر عمل بزرگی تبعات و عوارض احتمالی هم دارند. در ادامه به‌صورت ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم:

1. جراحی روی جمجمه (کرانیوتومی / کرانیوپلاستی)

 کرانیوتومی (Craniotomy)

در این روش بخشی از استخوان جمجمه موقتاً برداشته می‌شود تا جراح به مغز دسترسی پیدا کند، مثلاً برای:

• برداشتن تومور مغزی

• تخلیه خونریزی یا هماتوم

• درمان آنوریسم (برآمدگی رگ)

• برداشتن آبسه یا جسم خارجی

• جراحی صرع

تبعات و عوارض احتمالی:

• درد و تورم محل عمل

• عفونت زخم یا مننژیت

• خونریزی مجدد داخل مغز

• تشنج

• ضعف حرکتی، اختلال تکلم یا بینایی (بسته به محل جراحی)

• نشت مایع مغزی–نخاعی (CSF leak)

• اسکار (جای زخم) روی سر

• در موارد نادر: کما یا مرگ

 کرانیوپلاستی (Cranioplasty)

بازسازی استخوان جمجمه بعد از برداشته شدن (مثلاً پس از ضربه یا جراحی قبلی).

تبعات احتمالی:

• عفونت پروتز یا استخوان پیوندی

• جابجایی یا شکست پروتز

• درد مزمن ناحیه جراحی

• لخته شدن خون

2. جراحی مستقیم روی مغز

این جراحی‌ها روی بافت مغز انجام می‌شود، مثل:

• برداشت تومور مغزی

• جراحی صرع مقاوم به دارو

• درمان پارکینسون با تحریک عمقی مغز (DBS)

• برداشتن نواحی آسیب‌دیده پس از سکته یا ضربه

تبعات و عوارض احتمالی:

• اختلال حافظه یا تمرکز

• تغییرات شخصیتی یا رفتاری

• فلج یک‌طرفه بدن

• مشکلات گفتاری (آفازی)

• دوبینی یا کاهش بینایی

• اختلال بلع

• تشنج‌های جدید

• افسردگی یا اضطراب پس از عمل

• سردردهای مزمن

3. دوره نقاهت بعد از جراحی مغز و جمجمه

 مدت بهبود: از چند هفته تا چند ماه (گاهی بیشتر)

مشکلات شایع دوره نقاهت:

• خستگی شدید

• سردرد

• خواب‌آلودگی

• کاهش تمرکز

• ضعف عضلانی

• نیاز به فیزیوتراپی یا گفتاردرمانی

• محدودیت در رانندگی و کار سنگین

4. چه زمانی فوراً باید به پزشک مراجعه کرد؟

بعد از چنین جراحی‌هایی، در صورت بروز موارد زیر باید سریع بررسی شوید:

• تب بالا

• سردرد شدید و رو به افزایش

• تشنج

• ترشح مایع شفاف یا خون از زخم یا بینی

• ضعف یا بی‌حسی جدید در دست و پا

• اختلال ناگهانی گفتار یا بینایی

• خواب‌آلودگی غیرطبیعی یا کاهش هوشیاری

مشمولانی که داری سابقه عمل جراحی بر روی مغز و جمجمه داشته باشند چنانچه بر اثر جراحی اختلال عملی در عملکرد مشمول ایجاد کرده باشد یا منجر به بروز علائم عصبی شده باشد از خدمت سربازی معاف می شوند .

همچنین مشمولانی که عمل جراحی آنان تا معرفی به وظیفه عمومی کمتر از 6 ماه گذشته باشد با رای شورای پزشکی به مدت 6 ماه معاف موقت شده و پس از اتمام معافیت موقت و در نتیجه معاینات مجدد، اختلال عملی یا علائم عصبی مشاهده شود از سربازی معاف می شوند و در صورتی که فاقد عوارض ذکر شده باشد با معافیت از رزم به خدمت اعزام می شوند .