مشمولان مبتلا به اختلالات کنترل تکانه شدید از سربازی معاف می شوند

.

به گروهی از اختلالات روان‌پزشکی گفته می‌شود که در آن‌ها فرد نمی‌تواند در برابر یک میل یا تکانه‌ی قوی مقاومت کند، حتی وقتی می‌داند انجام آن کار پیامد منفی دارد.

تعریف کلی

در این اختلالات:

• قبل از انجام رفتار، تنش یا فشار درونی شدید وجود دارد

• هنگام انجام رفتار، احساس لذت، رهایی یا آرامش موقت ایجاد می‌شود

• بعد از آن معمولاً احساس پشیمانی، گناه یا شرم بروز می‌کند

مهم‌ترین انواع اختلالات تکانه‌ای

1. اختلال انفجاری متناوب (Intermittent Explosive Disorder) :

• حملات ناگهانی خشم شدید و پرخاشگری

• رفتارها با محرک تناسب ندارند

• فریاد، توهین، تخریب اموال یا درگیری فیزیکی

• شایع در نوجوانان و جوانان

2. کلپتومانیا (دزدی تکانه‌ای) :

• دزدی اشیایی که نیاز شخصی یا ارزش مالی ندارند

• هدف سود مالی نیست

• احساس فشار قبل و آرامش بعد از دزدی

3. پیرومانیا (آتش‌افروزی تکانه‌ای) :

• میل شدید به روشن کردن آتش

• شیفتگی نسبت به آتش، دود یا آتش‌نشانی

• بدون انگیزه مالی، سیاسی یا انتقامی

4. اختلال قمار (Gambling Disorder) :

• ناتوانی در کنترل قمار

• ادامه قمار علی‌رغم زیان مالی و خانوادگی

• نیاز به افزایش مبلغ برای رسیدن به هیجان

5. تریکوتیلومانیا (کندن مو) :

• کندن مکرر مو از سر، ابرو یا مژه

• اغلب همراه با اضطراب

• ممکن است نواحی طاسی ایجاد شود

6. اختلال پوست‌کنی (Excoriation Disorder) :

• کندن یا خراشیدن مداوم پوست

• زخم‌های پوستی بدون علت جسمی مشخص

• اغلب همراه با اضطراب یا وسواس

علل احتمالی

• اختلال در عملکرد لوب پیشانی مغز

• عدم تعادل نوروترنسمیترها (به‌ویژه سروتونین و دوپامین)

• سابقه آسیب مغزی یا تشنج

• استرس شدید یا تروما

• عوامل ژنتیکی

• همراهی با ADHD، افسردگی، اختلال دوقطبی یا وسواس

تشخیص

• مصاحبه بالینی توسط روان‌پزشک

• بررسی سابقه خانوادگی و پزشکی

• رد مصرف مواد یا بیماری‌های عصبی

• گاهی استفاده از پرسش‌نامه‌های روان‌سنجی

درمان

1. روان‌درمانی :

• درمان شناختی-رفتاری (CBT): مؤثرترین روش

• آموزش کنترل خشم و مهارت‌های خودتنظیمی

• مواجهه و جلوگیری از پاسخ

2. دارودرمانی }:

• داروهای SSRI

• تثبیت‌کننده‌های خلق

• گاهی داروهای ضدروان‌پریشی با دوز کم

3. مداخلات حمایتی :

• کاهش عوامل استرس‌زا

• آموزش خانواده

• اصلاح سبک زندگی (خواب، ورزش، تغذیه)

مشمولان که دارای اختلالات کنترل تکانه شدید باشند در صورت اثبات در مراکز درمانی مورد تائید وظیفه عمومی از سربازی معاف می شوند.