مشمولان مبتلا به اختلالات عروقی مغز از سربازی معاف می شوند.

اختلالات عروقی مغز به مجموعه بیماری‌هایی گفته می‌شود که به دلیل مشکل در رگ‌های خونی مغز ایجاد می‌شوند و می‌توانند جریان خون، اکسیژن‌رسانی و عملکرد طبیعی مغز را مختل کنند. این گروه از مهم‌ترین علل سکته مغزی و آسیب‌های عصبی پایدار هستند.

اختلالات عروقی مغز چیست؟

مغز برای عملکرد طبیعی به خون‌رسانی مداوم نیاز دارد. هر عاملی که باعث کاهش، قطع یا نشت غیرطبیعی خون در رگ‌های مغزی شود، می‌تواند به آسیب سلول‌های مغزی منجر گردد.

انواع اصلی اختلالات عروقی مغز

1. سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke) – شایع‌ترین

به علت گرفتگی یا تنگی رگ مغزی ایجاد می‌شود.

علل شایع:

• لخته خون (ترومبوز یا آمبولی)

• تنگی عروق به‌علت آترواسکلروز (تصلب شرایین)

• مشکلات قلبی (مثل فیبریلاسیون دهلیزی)

علائم:

• ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک طرف بدن

• اختلال تکلم یا درک صحبت

• افتادگی صورت

• تاری دید ناگهانی

• سرگیجه شدید یا عدم تعادل

2. سکته مغزی هموراژیک (Hemorrhagic Stroke)

به علت پارگی رگ مغزی و خونریزی ایجاد می‌شود.

انواع:

• خونریزی داخل مغزی (ICH)

• خونریزی زیرعنکبوتیه (SAH)

علل:

• فشار خون بالا (مهم‌ترین)

• آنوریسم مغزی

• ناهنجاری‌های عروقی (AVM)

• ضربه به سر

علائم:

• سردرد ناگهانی و بسیار شدید

• تهوع و استفراغ

• کاهش سطح هوشیاری

• تشنج

• ضعف اندام‌ها

3. حمله ایسکمیک گذرا (TIA یا مینی‌سکته)

قطع موقتی جریان خون مغز که علائم آن کمتر از ۲۴ ساعت (اغلب چند دقیقه تا چند ساعت) طول می‌کشد و خودبه‌خود برطرف می‌شود.

4. ناهنجاری‌های عروقی مغز

الف) آنوریسم مغزی (Aneurysm)
برآمدگی دیواره رگ که ممکن است پاره شود.

علائم:

• اغلب بی‌علامت

• در صورت پارگی: سردرد انفجاری، کاهش هوشیاری، دوبینی

ب) ناهنجاری شریانی–وریدی (AVM)
اتصال غیرطبیعی بین شریان و ورید بدون مویرگ.

علائم:

• تشنج

• سردرد

• خونریزی مغزی

• ضعف عصبی

ج) کاورنوم (Cavernous Malformation)
توده‌ای از رگ‌های غیرطبیعی کوچک.

علائم:

• تشنج

• سردرد

• خونریزی‌های خفیف مکرر

5. واسکولیت مغزی (CNS Vasculitis)

التهاب دیواره رگ‌های مغزی که باعث تنگی یا انسداد آن‌ها می‌شود.

علائم:

• سردرد مزمن

• اختلال شناختی

• ضعف اندام‌ها

• تشنج

6. ترومبوز وریدی مغز (CVT)

لخته شدن خون در سیاهرگ‌های مغز.

علائم:

• سردرد شدید و پیشرونده

• تاری دید

• تشنج

• کاهش سطح هوشیاری

عوامل خطر مهم

• فشار خون بالا

• دیابت

• چربی خون بالا

• سیگار

• چاقی و کم‌تحرکی

• بیماری‌های قلبی

• مصرف برخی داروها (مثل قرص‌های ضدبارداری)

• سابقه خانوادگی سکته یا آنوریسم

تشخیص

• CT Scan (برای تشخیص خونریزی)

• MRI مغز (برای سکته ایسکمیک و ضایعات ریز)

• MRA یا CTA (بررسی عروق مغزی)

• آنژیوگرافی مغزی (دقیق‌ترین روش برای رگ‌ها)

• آزمایش خون و بررسی قلب (اکو، نوار قلب)

درمان (بسته به نوع اختلال)

سکته ایسکمیک:

• داروی حل‌کننده لخته (در ساعات اولیه)

• داروهای ضدپلاکت یا ضدانعقاد

• کنترل فشار خون و قند و چربی

• توان‌بخشی (فیزیوتراپی، گفتاردرمانی)

سکته هموراژیک:

• کنترل فشار خون

• جراحی در موارد خاص

• قطع داروهای رقیق‌کننده خون

• مراقبت‌های ویژه (ICU)

آنوریسم و AVM:

• جراحی باز

• کویلینگ یا استنت‌گذاری اندوواسکولار

• رادیوسرجری (گامانایف)

پیشگیری

• کنترل دقیق فشار خون

• ترک سیگار

• فعالیت بدنی منظم

• رژیم غذایی کم‌نمک و کم‌چربی

• کنترل دیابت

• مصرف منظم داروهای تجویز‌شده

• پیگیری پزشکی منظم

مشمولان و سربازانی که به اختلالات عروقي مغز (مثل آنوريسم و A.V.M) مبتلا باشند با رای شورای پزشکی وظیفه عمومی یا یگان خدمتی از سربازی معاف می شوند