مشممولان مبتلا به هپاتیت حاد از خدمت سربازی معاف می شوند.

هپاتیت به معنای التهاب کبد است و می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله عفونت‌های ویروسی، مصرف الکل، برخی داروها، بیماری‌های خودایمنی و اختلالات متابولیک. در اینجا تمرکز اصلی بر هپاتیت‌های ویروسی رایج (آ، ب، ج، د، ای) خواهد بود.

 انواع اصلی هپاتیت ویروسی:

1. هپاتیت A (HAV):
- راه انتقال: عمدتاً از طریق خوردن آب یا غذای آلوده به مدفوع فرد مبتلا (راه دهانی-مدفوعی).
- نوع بیماری: معمولاً حاد و خود محدود شونده است و به ندرت مزمن می‌شود.
- پیشگیری: واکسن مؤثر وجود دارد. رعایت بهداشت فردی (شستن دست‌ها) نقش کلیدی دارد.

2. هپاتیت B (HBV):
- راه انتقال: از طریق تماس با خون آلوده، مایعات بدن (مثل منی، ترشحات واژن)، سرنگ آلوده، از مادر به نوزاد حین زایمان و روابط جنسی محافظت‌نشده.
- نوع بیماری: می‌تواند حاد یا مزمن باشد. نوع مزمن آن می‌تواند به سیروز (زخم شدن کبد) و سرطان کبد منجر شود.
- پیشگیری: واکسن بسیار مؤثر و ایمن وجود دارد. از سال ۱۳۷۲ واکسیناسیون هپاتیت B در ایران برای نوزادان اجباری شده است.

3. هپاتیت C (HCV):
- راه انتقال: عمدتاً از طریق تماس مستقیم با خون آلوده (مثلاً سرنگ مشترک در معتادان تزریقی، تاتو و خالکوبی با وسایل غیراستریل، انتقال خون پیش از غربالگری). انتقال جنسی نسبت به هپاتیت B کمتر شایع است.
- نوع بیماری: در بیش از نیمی از موارد به فرم مزمن تبدیل می‌شود و تهدید جدی برای سیروز و سرطان کبد است.
- پیشگیری: واکسن ندارد. درمان‌های جدید ضدویروسی (DAA) بسیار مؤثر هستند و در بیش از ۹۵٪ موارد بیماری را درمان می‌کنند.

4. هپاتیت D (HDV):
- نکته ویژه: این ویروس برای تکثیر به هپاتیت B نیاز دارد. فقط کسانی که به HBV آلوده هستند، می‌توانند به HDV مبتلا شوند.
- راه انتقال: مشابه هپاتیت B.
- شدت بیماری: باعث شدیدترین نوع هپاتیت مزمن و پیشرفت سریع‌تر به سیروز می‌شود.
- پیشگیری: واکسیناسیون علیه هپاتیت B (چون بدون HBV، HDV نمی‌تواند ایجاد بیماری کند).

5. هپاتیت E (HEV):
- راه انتقال: مشابه هپاتیت A (دهانی-مدفوعی) و معمولاً از طریق آب آلوده.
- نوع بیماری: معمولاً حاد و خود محدود شونده است. اما در زنان باردار (به‌ویژه سه ماهه سوم) می‌تواند بسیار شدید و حتی کشنده باشد.
- پیشگیری: واکسن در برخی کشورها موجود است (نه در همه جا). مهمترین راه پیشگیری، تأمین آب سالم و بهداشت فردی است.

 علائم شایع هپاتیت (به ویژه در فاز حاد):
بسیاری از افراد (به‌ویژه در هپاتیت B و C مزمن) ممکن است سال‌ها بدون علامت باشند. علائم حاد شامل:
- خستگی مفرط و ضعف
- تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی
- درد یا احساس پری در ناحیه راست بالای شکم (محل کبد)
- تب خفیف
- زردی پوست و سفیدی چشم (یرقان)
- ادرار تیره (رنگ چای یا قهوه‌ای)
- مدفوع روشن (رنگ گچی)

تشخیص:
با آزمایش خون انجام می‌شود که شامل:
- آزمون‌های عملکرد کبد (LFTs): بررسی سطح آنزیم‌های کبدی (ALT/AST).
- آزمون‌های سرولوژیک: برای تشخیص آنتی‌ژن یا آنتی‌بادی اختصاصی هر ویروس (مثلاً HBsAg برای هپاتیت B، Anti-HCV برای هپاتیت C).
- PCR: برای اندازه گیری میزان ویروس در خون (در هپاتیت B و C مزمن).

درمان:
- حاد: اغلب حمایتی (استراحت، تغذیه مناسب، مایعات کافی، عدم مصرف الکل و داروهای آسیب رسان به کبد).
- مزمن (عمدتاً B و C):
- هپاتیت B مزمن: با داروهای ضدویروسی خوراکی (مانند تنوفوویر، انتکاویر) کنترل می‌شود، اما معمولاً به طور کامل ریشه‌کن نمی‌شود.
- هپاتیت C مزمن: با داروهای خوراکی بدون نیاز به تزریق (DAAها) در عرض ۸-۱۲ هفته در بیش از ۹۵٪ موارد کاملاً درمان می‌شود.

 پیشگیری (نکات کلیدی):
- واکسیناسیون: برای هپاتیت A و B (واکسن هپاتیت B از بدو تولد در ایران تزریق می‌شود).
- بهداشت دست‌ها و آب سالم: برای پیشگیری از A و E.
- عدم استفاده از سرنگ مشترک، وسایل تاتو و خالکوبی غیراستریل، وسایل شخصی مانند مسواک و تیغ.
- رابطه جنسی ایمن (استفاده از کاندوم، وفاداری به همسر).
- غربالگری خون اهدایی (در ایران این کار به طور کامل انجام می‌شود).

اگر علائمی مانند خستگی طولانی، زردی یا تیره شدن ادرار دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام هپاتیت‌های قابل درمان (مانند C) و کنترل هپاتیت‌های مزمن (مانند B) از عوارض جدی مانند سیروز و سرطان کبد جلوگیری می‌کند.

مشمولانی که مبتلا به هپاتیت حاد باشند ابتدا به مدت 6 ماه معاف موقت می شوند که برای انجام اقدامات تشخیصی و درمانی در طول مدت معافیت موقت  به مراکز درمانی نیروهای مسلح یا دانشگاهی مراجعه و سوابق را به وظیفه عمومی ارائه نمایند. در صورتی که با وجود اقدامات درمانی ، هپاتیت بیش از 6 ماه استمرار داشته باشد به عنوان مزمن شناخته شده و در شمول معافیت دائم قرار می گیرد. همچنین اگر آنزیمهای کبدی حداقل دو برابر نرمال بوده و در طول معافیت موقت نیز ادامه داشته باشد بیانگر مزمن بودن هپاتیت است و در شمول معافیت دائم قرار دارد.