وجود هر نوع جسم خارجی در جمجمه یا کانال نخاعی مشمولان ، سبب معافیت آنان از سربازی می شود

وجود جسم خارجی در جمجمه/سر یعنی ورود یا باقی‌ماندن یک شیء (مثل ترکش، گلوله، چوب، فلز، شیشه یا حتی ابزار نوک‌تیز) در استخوان جمجمه یا داخل حفره جمجمه. این وضعیت از اورژانس‌های جدی جراحی مغز و اعصاب محسوب می‌شود و بسته به عمق نفوذ می‌تواند فقط پوست و استخوان را درگیر کند یا به پرده‌های مغز و خود بافت مغز آسیب بزند.

علل شایع

• ضربه نافذ: تصادف، سقوط روی اجسام تیز، حوادث کاری

• جراحات جنگی یا سلاح گرم/سرد

• حوادث خانگی/صنعتی: فرو رفتن تکه فلز، میخ، شیشه

• نادر: باقی‌ماندن ناخواسته جسم پس از اعمال جراحی یا اقدامات پزشکی

علائم و نشانه‌ها 

• سردرد شدید یا پیشرونده

• خونریزی یا ترشح از زخم سر

• کاهش سطح هوشیاری، گیجی، خواب‌آلودگی

• تشنج

• ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها، اختلال گفتار یا بینایی

• علائم عفونت: تب، قرمزی و درد اطراف زخم، ترشح چرکی

انواع درگیری از نظر عمق

1) نفوذ سطحی (پوست/استخوان جمجمه) :

4

• ممکن است فقط در پوست یا استخوان گیر کرده باشد.

• خطر عفونت استخوان (استئومیلیت) و آسیب به سینوس‌ها وجود دارد.

2) نفوذ عمقی (پرده‌های مغز یا خود مغز) :

4

• خطر خونریزی داخل جمجمه، آسیب عصبی پایدار، آبسه مغزی و مننژیت بیشتر است.

• تصمیم جراحی پیچیده‌تر و وابسته به محل جسم نسبت به عروق و نواحی حیاتی مغز است.

تشخیص 

• سی‌تی‌اسکن: بهترین روش اولیه برای دیدن جسم خارجی، شکستگی‌ها و خونریزی

• ام‌آر‌آی: فقط وقتی جسم فلزی نباشد (وجود فلز می‌تواند خطرناک باشد)

• عکس ساده (X-ray): برای اجسام فلزی ساده گاهی کمک‌کننده است

• ارزیابی نورولوژیک: بررسی سطح هوشیاری و کارکرد اعصاب

درمان

• اقدام اورژانسی در موارد نافذ یا همراه با علائم عصبی

• خارج‌کردن جسم خارجی با جراحی در صورت لزوم (همیشه خارج‌کردن فوری بهترین کار نیست؛ اگر جسم به عروق بزرگ چسبیده باشد، خارج‌کردن بی‌برنامه می‌تواند خونریزی شدید بدهد)

• کنترل خونریزی و ترمیم استخوان/پرده‌های مغز

• آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف برای پیشگیری/درمان عفونت

• پیشگیری از تشنج در موارد آسیب مغزی نافذ

• پیگیری تصویربرداری برای اطمینان از نبود عارضه دیررس

عوارض احتمالی

• عفونت‌های عمقی (مننژیت، آبسه مغزی)

• خونریزی داخل جمجمه

• تشنج‌های پس از ضربه

• نقص‌های عصبی پایدار (ضعف، اختلال گفتار/بینایی)

• دردهای مزمن سر

چه زمانی فوراً به اورژانس مراجعه کنیم؟

اگر هر کدام از این‌ها وجود دارد، تاخیر نکنید:

• جسمی هنوز در سر فرو رفته یا شک به باقی‌ماندن آن وجود دارد

• کاهش هوشیاری، تشنج، ضعف اندام‌ها

• خونریزی فعال یا ترشح شفاف/چرکی از زخم

• تب و علائم عفونت پس از ضربه به سر

در صورتی که مشمولان و سربازان به هر علت ، دارای جسم خارجی در داخل جمجمه یا کانال نخاعی باشند با رای شورای پزشکی وظیفه عمومی یا یگان خدمتی از سربازی معاف می شوند.