مشمولان مبتلا به پنوموتوراکس خودبخودی ریه از سربازی معاف می شوند

خدمت سربازی از جمله وظایفی است که قانون بر عهده جوانان ایرانی قرار داده و پسرانی که 18 سالگی را تمام می کنند شامل این قانون می شوند . در عین حال پیش بینی شده در صورتی که مشمولان خدمت سربازی دارای بیماری باشند که مانع از خدمت آنان شده یا در دوران سربازی، بیماری تشدید شود با نظر شورای پزشکی وظیفه عمومی یا یگان خدمتی از سربازی معاف شوند یکی از بیماری های ذکر شده در آئین نامه معافیت پزشکی پنوموتوراکس خودبخودی ریه است

پنوموتوراکس که در فارسی به آن خودبخودیِ ریه هم گفته می شود، یک وضعیت اورژانسی است که در اثرتجمع هوا در فضای بین پردهی جنب (پلور) و ریه ایجاد میشود..

فضای جنب چیست

ریه درون قفسه سینه قرار دارد و مانند یک بادکنک، مدام منبسط و منقبض میشود. دورتا دور ریه را دو لایه نازک و لغزنده به نام پردهی جنب پوشانده است (یک لایه روی ریه و یک لایه روی دیواره داخلی قفسه سینه). بین این دو لایه، یک فضای باریک و مجازی به نام فضای جنب وجود دارد که تنها حاوی چند قطره مایع لغزنده است تا ریه به راحتی حرکت کند ..

پنوموتوراکس

وقتی پنوموتوراکس رخ میدهد، یعنی هوا وارد همین فضای باریک بین لایه های جنب شده است.

 این هوا از جایی خارج از ریه می آید (یا از بیرون بدن از طریق زخم، یا از خود ریه). چون این فضا بسته است و هوا در آن جمع میشود، فشاری به ریه وارد می کند و باعث می شود ریه مانند یک بادکنک خالی شده و تا حدی یا کاملاً جمع شود (کلاپس ریه). هرچه هوا بیشتر باشد، ریه کوچکتر می شود و اکسیژن کمتری به خون می رسد

. انواع پنوموتوراکس  

پنوموتوراکس خودبخودی اولیه:

 این نوع بدون هیچ دلیل مشخصی و معمولاً در جوانان ۲۰ تا ۴۰ ساله لاغر و قدبلند رخ می دهد. علت آن معمولاً پاره شدن کیستهای ریز هوا (بولا) در نوک ریه است که به طور مادرزادی وجود دارند. سیگار کشیدن شدیداً خطر این نوع را افزایش میدهد.

پنوموتوراکس خودبخودی ثانویه

 این نوع در افرادی رخ می دهد که ریه هایشان قبلاً بیمار است. مثل افراد مبتلا به آمفیزم، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، آسم شدید، سل یا فیبروز کیستیک. در این افراد، حتی یک فشار خفیف هم میتواند باعث پارگی ریه شود.

پنوموتوراکس تروماتیک:

 در اثر ضربه مستقیم به قفسه سینه (مثل تصادف، افتادن، یا شکستگی دنده) یا جراحی های ناحیه قفسه سینه ایجاد میشود.

پنوموتوراکس فشاری (تانسیون - اورژانسیترین نوع):

 این نوع بسیار خطرناک و کشنده است. در این حالت، هوا وارد فضای جنب می شود اما راهی برای خروج ندارد (مثل یک دریچه یکطرفه). با هر نفس، هوا بیشتر جمع می شود و فشار آنقدر بالا می رود که علاوه بر ریه، به قلب و عروق بزرگ هم فشار می آورد و جریان خون را مختل میکند. این نوع نیاز به تخلیه فوری دارد.

. علائم و نشانه ها :

علائم معمولاً ناگهانی شروع می شوند و شدت آنها به مقدار هوای جمع شده بستگی دارد:

- درد ناگهانی و تیز در یکطرف قفسه سینه: که با نفس عمیق یا سرفه کردن بدتر میشود.

- تنگی نفس (احساس خفگی): که با فعالیت بدتر میشود.

- سرفه خشک.

- در موارد شدید (پنوموتوراکس فشاری): رنگ پریدگی، تعریق سرد، تپش قلب شدید، فشار خون پایین و اگر درمان نشود، بیهوشی.

    تشخیص

پزشک با گوشی پزشکی صدای تنفس را در سمت آسیب دیده کمتر یا کاملاً قطع می شود (چون ریه باد نمیکند). برای تأیید تشخیص، معمولاً از رادیوگرافی قفسه سینه (عکس قفسه سینه) یا سیتی اسکن استفاده می شود. در عکس، قسمتی که ریه جمع شده تیره و قسمتی که هوا جمع شده بسیار سیاه دیده میشود.

- درمان جراحی (برای جلوگیری از عود): اگر پنوموتوراکس بیش از دو بار تکرار شود، پزشک با جراحی (معمولاً به روش لاپاراسکوپی یا توراکوسکوپی) محل پارگی ریه را بخیه میزند و لایه های جنب را به هم می چسباند (پلورودز) تا دیگر فضایی برای تجمع هوا باقی نماند.

نکته حیاتی: اگر ناگهان درد شدید در قفسه سینه و تنگی نفس پیدا کردید، این علائم را نادیده نگیرید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید. پنوموتوراکس معمولاً به خوبی درمان می شود، اما در موارد فشاری، هر دقیقه تأخیر میتواند جان انسان را به خطر بیندازد.

مشمولانی که مبتلا به پنوموتوراکس تکرار شونده ( بیش از یکبار ) باشند با ارایه مدارک متقن بالینی از جمله گرافی و سوابق بستری از مراکز درمانی معتبر(دانشگاهی یا نظامی) از خدمت سربازی معاف می شوند . و در صورتی که تنها یکبار به آن مبتلا شده باشند صرفا از خدمات رزم معاف می شوند .