مشمولان مبتلا به انواع خونریزی سربر و مننژ از سربازی معاف می شوند

خونریزی داخل جمجمه (Intracranial Hemorrhage) به معنای خونریزی در هر نقطه از جمجمه است و بر اساس محل آناتومیک خونریزی به انواع مختلفی تقسیم می‌شود. این خونریزی‌ها می‌توانند در بافت مغز (پارانشیم) یا در لایه‌های محافظ آن (مننژ) رخ دهند. در این مقاله، به بررسی انواع خونریزی‌های مغزی و مننژی می‌پردازیم.

در ادامه، جدولی برای درک سریع محل آناتومیک این خونریزی‌ها و سپس توضیح دقیق هر یک ارائه شده است.

 خونریزی داخل مغزی (Intracerebral Hemorrhage - ICH)

این نوع خونریزی به معنای خونریزی کانونی از یک رگ خونی در داخل پارانشیم مغز (بافت مغز) است .

• علت: شایع‌ترین علت، فشار خون بالای مزمن است که منجر به تضعیف دیواره شریان‌های کوچک و در نهایت پارگی آنها می‌شود . این خونریزی‌ها اغلب در عمق مغز (مانند عقده‌های قاعدگی) رخ می‌دهند. در افراد مسن، رسوب پروتئین آمیلوئید در دیواره عروق (آنژیوپاتی آمیلوئیدی) نیز یکی از علل مهم خونریزی در لوب‌های مغز است . مصرف داروهای ضدانعقاد، برخی داروهای محرک (مانند کوکائین) و وجود تومور یا ناهنجاری‌های عروقی از دیگر علل هستند .

• علائم: علائم معمولاً به صورت ناگهانی و با سردرد شدید (هرچند در افراد مسن ممکن است خفیف باشد) شروع می‌شود. تهوع، استفراغ و کاهش سطح هوشیاری شایع هستند. بسته به محل خونریزی، نقص‌های عصبی کانونی مانند ضعف در یک طرف بدن (همی‌پارزی) نیز بروز می‌کند .

خونریزی زیر عنکبوتیه (Subarachnoid Hemorrhage - SAH)

این نوع خونریزی به طور ناگهانی در فضای زیر عنکبوتیه، یعنی بین لایه عنکبوتیه و نرم‌شامه از مننژ، رخ می‌دهد .

• علت: شایع‌ترین علت خودبه‌خودی (غیرتروماتیک) آن، پارگی یک آنوریسم ساکولار (کیسه‌ای) در عروق قاعده مغز است . ضربه به سر شایع‌ترین علت ثانویه (تروماتیک) آن است . ناهنجاری‌های شریانی-وریدی و فشار خون بالا از دیگر عوامل خطر هستند .

• علائم: علامت بارز آن، شروع ناگهانی سردرد بسیار شدید و غیرعادی است که بیماران اغلب آن را "بدترین سردرد عمر خود" توصیف می‌کنند . این سردرد ممکن است با تهوع، استفراغ، سفتی گردن (که چند ساعت بعد بروز می‌کند)، ترس از نور (فتوفوبی) و کاهش سطح هوشیاری همراه باشد .

 خونریزی زیر سخت‌شامه (Subdural Hematoma - SDH)

در این حالت، خون بین لایه سخت‌شامه و عنکبوتیه جمع می‌شود .

• علت: این خونریزی معمولاً در نتیجه پارگی وریدهای پل‌کننده (وریدهایی که سطح مغز را به سینوس‌های وریدی سخت‌شامه متصل می‌کنند) و اغلب به دنبال ضربه به سر رخ می‌دهد .

• انواع:

  • حاد: در پی یک ضربه شدید، خون به سرعت جمع شده و علائم در عرض دقایق تا ساعت‌ها ظاهر می‌شود .

  • مزمن: در افراد مسن‌تر که دچار آتروفی مغز هستند، حتی با یک ضربه خفیف (که ممکن است به خاطر نیاورند) وریدها کشیده شده و پاره می‌شوند. خونریزی آهسته و در طی هفته‌ها تا ماه‌ها اتفاق می‌افتد .

• علائم: در نوع حاد، علائم شامل سردرد شدید، ضعف در یک طرف بدن و کاهش تدریجی هوشیاری پس از یک دوره هوشیاری نسبی است . در نوع مزمن، علائم ظریف‌تر و پیشرونده هستند و می‌توانند شامل سردرد خفیف، تغییر شخصیت، کاهش حافظه و اختلال در تعادل باشند که گاهی با زوال عقل اشتباه گرفته می‌شود .

 خونریزی بالای سخت‌شامه (Epidural Hematoma - EDH)

این نوع خونریزی در فضای بالای سخت‌شامه، بین استخوان جمجمه و لایه سخت‌شامه اتفاق می‌افتد .

• علت: در بیش از ۹۰٪ موارد، علت آن ضربه به سر و پارگی شریان مننژال میانی (که اغلب با شکستگی استخوان تمپورال همراه است) می‌باشد. به همین دلیل، این خونریزی ماهیت شریانی دارد و به سرعت گسترش می‌یابد .

• علائم: یک الگوی کلاسیک به نام "فاصله روشن" (Lucid Interval) برای آن توصیف شده است. به این صورت که بیمار پس از ضربه، ممکن است لحظه‌ای هوشیاری خود را از دست بدهد، سپس به هوش بیاید و چند ساعت هوشیار باشد، اما با افزایش فشار داخل جمجمه ناشی از خونریزی، به تدریج سطح هوشیاری او کاهش یافته و به کما می‌رود. سردرد شدید و علائم عصاری دیگر نیز ظاهر می‌شوند .

در نتیجه، انواع خونریزی‌های مغزی و مننژی بر اساس محل دقیق وقوع خونریزی در لایه‌های محافظ مغز یا خود بافت مغز از یکدیگر تفکیک می‌شوند. تشخیص دقیق نوع خونریزی با استفاده از روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی اسکن و ام‌آرآی امکان‌پذیر است و هر کدام رویکرد درمانی خاص خود را می‌طلبد