مشمولان مبتلا به انحرافات ستون فقرات از سربازی معاف می شوند.

انحرافات ستون فقرات به معنی خروج ستون مهره‌ها از حالت طبیعی و راستای مستقیم خود است. این انحرافات می‌توانند در صفحات مختلف (فرونتال، ساژیتال و ترانسورس) رخ دهند و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است. در ادامه به شایع‌ترین انواع آن‌ها به زبان ساده توضیح می‌دهم:

انواع اصلی انحرافات ستون فقرات :

1. اسکولیوز (Scoliosis) - انحراف جانبی یا چپ و راست:
   به جای صاف بودن، ستون فقرات به صورت S یا C به چپ یا راست خم می‌شود. این عارضه اغلب در دوران رشد نوجوانی (به خصوص در دختران) ظاهر می‌شود.

   • علائم: نابرابری شانه‌ها (یکی بالاتر)، برجستگی تیغه شانه، نامساوی بودن کمر یا لگن، خمیدگی تنه به یک سمت.

   • علل: اغلب ناشناخته (اسکولیوز ایدیوپاتیک)، یا به دلیل اختلالات مادرزادی، عصبی-عضلانی (مثل فلج مغزی) یا پوکی استخوان در سالمندان.

2. کیفوز (Kyphosis) - گوژپشتی یا خمیدگی بیش از حد به جلو:
   افزایش غیرعادی انحنای طبیعی ناحیه پشتی (قفسه سینه) که حالت گرد و قوزدار به پشت می‌دهد. (انحنای طبیعی این ناحیه بین ۲۰ تا ۴۵ درجه است، بالاتر از آن غیرطبیعی است).

   • علائم: شانه‌های گرد و خمیده به جلو، سر بیرون زده، خستگی در ناحیه پشت، خشکی عضلات، در موارد شدید: کمردرد و مشکل تنفسی.

   • انواع معروف:

     • کیفوز وضعیتی: ناشی از عادات بد نشستن و ضعف عضلات (قابل اصلاح با ورزش).

     • کیفوز شویرمن (Scheuermann): یک بیماری ساختاری در نوجوانان که مهره‌ها گوه‌ای شکل می‌شوند (سفت و نیازمند درمان تخصصی).

3. لوردوز (Lordosis) - گودی بیش از حد کمر (پشت گود یا زین اسبی):
   افزایش بیش از حد انحنای طبیعی ناحیه کمر (به سمت داخل). به طوری که شکم و باسن به جلو و عقب برجسته می‌شوند.

   • علائم: گودی زیاد کمر، برجستگی باسن، بیرون زدگی شکم به جلو، درد در ناحیه کمر (به دلیل فشار به مفاصل).

   • علل: چاقی (وزن زیاد شکم)، بارداری، ضعف شدید عضلات شکم و همسترینگ (پشت ران)، یا بیماری‌های عصبی-عضلانی.

علل کلی انحرافات (عوامل خطر) :

• ژنتیک و ارث: سابقه خانوادگی اسکولیوز.

• عوامل رشدی: رشد ناگهانی در نوجوانی.

• عوامل وضعیتی (Postural): نشستن نادرست، حمل کیف سنگین نامتعادل، ضعف عضلات پشت و شکم.

• بیماری‌ها: پوکی استخوان، آرتروز، ناهنجاری‌های مادرزادی مهره‌ها.

• افزایش سن: تخریب دیسک‌ها و مهره‌ها منجر به کیفوز پشتی سالمندی.

علائم هشداردهنده عمومی برای همه انحرافات :

• تغییر ظاهری: ناهمواری شانه‌ها، تیغه شانه‌ها، کمر یا لگن.

• درد کمر یا گردن (معمولاً در بزرگسالان، در کودکان کمتر شایع است).

• خستگی عضلانی در ناحیه پشت.

• سفتی و خشکی ستون فقرات.

• در موارد شدید و پیشرفته: مشکل در تنفس، درد عصبی (انتشار به پاها) یا تغییر در راه رفتن.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از علائم بالا را در خود یا فرزندتان مشاهده کردید، به خصوص اگر:

• یک شانه یا لگن بالاتر از طرف دیگر به نظر برسد.

• هنگام خم شدن به جلو، یک طرف دنده‌ها برجسته‌تر باشد (آزمایش خم شدن به جلو برای اسکولیوز).

• کمردرد مداوم و بدون علت واضح وجود داشته باشد.

• رشد قد متوقف شده یا عدم تقارن بدن آشکار باشد.

تشخیص قطعی توسط پزشک متخصص ارتوپد یا طب فیزیکی با معاینه بالینی و تصویربرداری (رادیوگرافی ساده یا اسپاینال) انجام می‌شود.

روش‌های درمان

درمان به نوع، شدت، سن و احتمال پیشرفت انحراف بستگی دارد:

1. درمان غیرتهاجمی (برای موارد خفیف تا متوسط):

   • فیزیوتراپی و ورزش‌های اصلاحی (قوی‌ترین راه برای کنترل و کاهش علائم).

   • بریس (اسکلت خارجی): برای جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز و کیفوز در کودکان و نوجوانان در حال رشد.

   • اصلاح وضعیت بدنی (ارگونومی) و الگوی زندگی.

2. درمان تهاجمی (جراحی):

   • فقط برای انحرافات شدید (مثلاً اسکولیوز بالای ۴۰-۵۰ درجه در کودکان یا بالای ۵۰-۶۰ درجه در بزرگسالان)، یا مواردی که با درمان غیرجراحی پاسخ نداده و سبب درد شدید یا مشکلات تنفسی شده‌اند.

   • جراحی معمولاً فیوژن (جوش دادن مهره‌ها) با استفاده از میله و پیچ برای صاف کردن و تثبیت ستون فقرات است.

مشمولان و سربازان مبتلا به انحرافات ستون فقرات اعم از اینکه مادرزادی باشد یا بعدا به آن مبتلا شده باشند چنانچه ستون فقرات آنان کیفوز توراسیک با انحراف بیش از 70 درجه و یا کیفوز توراکولومبار با انحراف بیش از 30 درجه باشد از سربازی معاف می شوند .

 همچنین مبتلایان به اسکولیوز در صورتی که دارای مدرک حداکثر کاردانی باشند با انحراف بیش از 30 درجه از سربازی معاف می شوند و دارندگان مدرک کارشناسی و بالاتر چنانچه انحراف اسکولیوز آنان بیش از 45 درجه باشد می توانند از معافیت استفاده کنند